Topluluk
Dijital Çağda Geçmişi Sıfırlamak: Unutulma Hakkı
Her Şeyin Başladığı Nokta: Costeja Davası
2014 yılında Avrupa Adalet Divanı’nın verdiği tarihi Google Spain / Mario Costeja González kararı, günümüzde unutulma hakkının tanınmasında öncü nitelikte olmuştur. İspanyol vatandaşı Costeja, yıllar önce borçları yüzünden haczedilen evine ilişkin gazete ilanlarının, borcunu tamamen ödemiş olmasına rağmen Google’da adını aratınca en üstte çıkmasından rahatsız oldu ve bu durumu mahkemeye taşıdı.
Mahkeme tarihi bir tespitte bulundu: Bireylerin geçmişteki, güncelliğini yitirmiş ve kamu yararı taşımayan kişisel verilerinin arama motoru sonuçlarından kaldırılmasını isteme hakkı vardır. Bu karar, unutulma hakkını küresel bir hukuk normu haline getirdi.
Ülkemizde "Unutulma Hakkı" Teriminin İlk Kez Kullanımı: Yargıtay Genel Kurul Kararı (2015)
Yıllar önce sözlü ve fiziksel tacize uğrayan bir mağdurun davası, bir ceza hukuku ders kitabında ve içtihat derlemesinde mağdurun adı ve soyadı açık şekilde yer alarak yayımlanır. Mağdur, aradan uzun yıllar geçtikten sonra bu yayının kişilik haklarını ihlal ettiğini ve manevi tazminat ödenmesi gerektiğini belirterek dava açar.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (2015/1679 K.), Türk hukukunda ilk kez "unutulma hakkı" terimini açıkça kullandı:
"Bireyin geçmişte yaşadığı olumsuz deneyimlerin, toplum tarafından sürekli hatırlatılmasını engelleme ve geçmişini geride bırakıp hayatına temiz bir sayfayla devam etme hakkı vardır."
Mahkeme, olayın üzerinden geçen süre ve kamu yararının kalmaması nedeniyle mağduru haklı buldu.
İki Temel Hakkın Çatışması: Kişilik Hakkı mı Yoksa İfade Özgürlüğü mü?
Unutulma hakkı her başvuru veya davada uygulanan ve korunan mutlak bir hak konumunda değildir. İki anayasal hak göz önüne alınarak karar verilir:
• Kişilik Hakları ve Özel Hayatın Gizliliği (Anayasa m. 20): Bireyin kendi kişisel verileri üzerinde denetim sahibi olması ve geçmişiyle sürekli yargılanmaması.
• İfade ve Basın Özgürlüğü / Toplumun Bilgi Edinme Hakkı (Anayasa m. 26 & 28): Kamuyu yakından ilgilendiren, tarihi, sanatsal veya bilimsel değeri olan haber ve arşivlerin keyfi olarak sansürlenmemesi.
Peki Ne Zaman "Unutulmalı"?
Yargıtay, AYM ve Avrupa yargısının kriterleri nettir:
• Zamanın Etkisi: Olayın üzerinden ne kadar süre geçti?
• Kamu Yararı ve Güncellik: Haber hâlâ güncel bir toplumsal tartışmaya hizmet ediyor mu?
• Kişinin Konumu: Verisi silinmek istenen kişi sıradan bir vatandaş mı, yoksa kamuya mal olmuş bir siyasetçi veya sanatçı mı?
• Haberin Niteliği: Bilgi adli bir suça mı dayanıyor, yoksa tamamen özel hayatın mahremiyet alanında mı kalıyor?
Sonuç olarak unutulma hakkı, geçmişi yok saymak ya da sansür uygulamak değildir. Bu hak, dijital ortamda güncelliğini yitirmiş ve kamuya yararı kalmamış bilgilerin kişiyi ömür boyu takip etmesini engelleyerek bireyin hayatına temiz bir sayfayla devam edebilmesini amaçlar. Unutmanın mümkün olmadığı bir dijital düzende bireysel mahremiyetten ve kişisel alandan söz etmek mümkün olmayacaktır.
2014 yılında Avrupa Adalet Divanı’nın verdiği tarihi Google Spain / Mario Costeja González kararı, günümüzde unutulma hakkının tanınmasında öncü nitelikte olmuştur. İspanyol vatandaşı Costeja, yıllar önce borçları yüzünden haczedilen evine ilişkin gazete ilanlarının, borcunu tamamen ödemiş olmasına rağmen Google’da adını aratınca en üstte çıkmasından rahatsız oldu ve bu durumu mahkemeye taşıdı.
Mahkeme tarihi bir tespitte bulundu: Bireylerin geçmişteki, güncelliğini yitirmiş ve kamu yararı taşımayan kişisel verilerinin arama motoru sonuçlarından kaldırılmasını isteme hakkı vardır. Bu karar, unutulma hakkını küresel bir hukuk normu haline getirdi.
Ülkemizde "Unutulma Hakkı" Teriminin İlk Kez Kullanımı: Yargıtay Genel Kurul Kararı (2015)
Yıllar önce sözlü ve fiziksel tacize uğrayan bir mağdurun davası, bir ceza hukuku ders kitabında ve içtihat derlemesinde mağdurun adı ve soyadı açık şekilde yer alarak yayımlanır. Mağdur, aradan uzun yıllar geçtikten sonra bu yayının kişilik haklarını ihlal ettiğini ve manevi tazminat ödenmesi gerektiğini belirterek dava açar.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (2015/1679 K.), Türk hukukunda ilk kez "unutulma hakkı" terimini açıkça kullandı:
"Bireyin geçmişte yaşadığı olumsuz deneyimlerin, toplum tarafından sürekli hatırlatılmasını engelleme ve geçmişini geride bırakıp hayatına temiz bir sayfayla devam etme hakkı vardır."
Mahkeme, olayın üzerinden geçen süre ve kamu yararının kalmaması nedeniyle mağduru haklı buldu.
İki Temel Hakkın Çatışması: Kişilik Hakkı mı Yoksa İfade Özgürlüğü mü?
Unutulma hakkı her başvuru veya davada uygulanan ve korunan mutlak bir hak konumunda değildir. İki anayasal hak göz önüne alınarak karar verilir:
• Kişilik Hakları ve Özel Hayatın Gizliliği (Anayasa m. 20): Bireyin kendi kişisel verileri üzerinde denetim sahibi olması ve geçmişiyle sürekli yargılanmaması.
• İfade ve Basın Özgürlüğü / Toplumun Bilgi Edinme Hakkı (Anayasa m. 26 & 28): Kamuyu yakından ilgilendiren, tarihi, sanatsal veya bilimsel değeri olan haber ve arşivlerin keyfi olarak sansürlenmemesi.
Peki Ne Zaman "Unutulmalı"?
Yargıtay, AYM ve Avrupa yargısının kriterleri nettir:
• Zamanın Etkisi: Olayın üzerinden ne kadar süre geçti?
• Kamu Yararı ve Güncellik: Haber hâlâ güncel bir toplumsal tartışmaya hizmet ediyor mu?
• Kişinin Konumu: Verisi silinmek istenen kişi sıradan bir vatandaş mı, yoksa kamuya mal olmuş bir siyasetçi veya sanatçı mı?
• Haberin Niteliği: Bilgi adli bir suça mı dayanıyor, yoksa tamamen özel hayatın mahremiyet alanında mı kalıyor?
Sonuç olarak unutulma hakkı, geçmişi yok saymak ya da sansür uygulamak değildir. Bu hak, dijital ortamda güncelliğini yitirmiş ve kamuya yararı kalmamış bilgilerin kişiyi ömür boyu takip etmesini engelleyerek bireyin hayatına temiz bir sayfayla devam edebilmesini amaçlar. Unutmanın mümkün olmadığı bir dijital düzende bireysel mahremiyetten ve kişisel alandan söz etmek mümkün olmayacaktır.
Yayınlandı Topluluk